Nieuw havenhuis

Het nieuwe Havenhuis in Antwerpen trekt aandacht doordat twee heel verschillende gebouwen één geheel vormen. Onder een langgerekt glazen volume staat een voormalige brandweerkazerne. Die combinatie roept direct vragen op: waarom werd het oude gebouw behouden, hoe wordt de uitbreiding gedragen en wat vertelt de vorm over de plek? Wie even langer kijkt dan het bekende fotobeeld, ontdekt een project waarin hergebruik, techniek en symboliek nauw met elkaar samenhangen.

Een nieuw gebruik voor een bestaand gebouw

De voormalige kazerne vormde het historische uitgangspunt van het project. Het ging niet om een leeg terrein waarop een volledig nieuw kantoor kon worden neergezet. De beschermde bebouwing moest een plaats krijgen in een nieuwe functie voor de havenorganisatie. Volgens de projectbeschrijving van de Zaha Hadid Foundation omvatte de opdracht daarom zowel behoud en renovatie als uitbreiding van het bestaande complex.

Dat maakt het Havenhuis interessant als voorbeeld van herbestemming. Een gebouw dat zijn oorspronkelijke gebruik verliest, kan opnieuw betekenis krijgen wanneer een andere functie zorgvuldig wordt ingepast. Hier bleef de kazerne herkenbaar aanwezig, terwijl de behoefte aan extra ruimte tot een uitgesproken hedendaagse toevoeging leidde. De ontmoeting tussen beide delen is daardoor geen verborgen detail, maar het centrale onderwerp van het ontwerp.

De uitbreiding boven de kazerne

Zaha Hadid Architects koos voor een verhoogd volume boven het bestaande gebouw. In de toelichting van het bureau speelt het zichtbaar houden van de oorspronkelijke gevels een belangrijke rol. Een uitbreiding direct naast de kazerne had een deel daarvan aan het zicht kunnen onttrekken. Door de nieuwe ruimte op te tillen, blijven oud en nieuw afzonderlijk leesbaar binnen dezelfde compositie.

Vanaf verschillende standpunten verandert de verhouding tussen de twee delen. Van dichtbij valt de massa van het historische gebouw op, terwijl op grotere afstand de langgerekte bovenbouw sterker het silhouet bepaalt. Die wisseling maakt een wandeling rondom interessant. Je ziet niet één vaste voorgevel, maar telkens een andere samenhang tussen glas, steen, steunpunten en de open ruimte rond het complex.

Schip en diamant als verwijzingen

De bovenbouw kan aan een scheepsboeg doen denken. Dat beeld past bij de ligging aan het water en bij de havenfunctie. De gevel bestaat bovendien uit vlakken die het licht verschillend weerkaatsen. Zaha Hadid Architects verbindt die gefacetteerde vorm met Antwerpen als diamantstad. De verwijzingen zijn in de architectuur verwerkt zonder dat het gebouw letterlijk een schip of een geslepen steen wordt.

Voor een bezoeker zijn die associaties een manier om beter te kijken. Let op hoe de punt van het volume zich verhoudt tot de omgeving en hoe lichte en donkere vlakken elkaar afwisselen. Bij ander weer kan hetzelfde gebouw anders overkomen. De architectuur bestaat daarmee niet alleen uit een vaste vorm, maar ook uit de manier waarop die vorm op daglicht reageert.

Een constructie achter het beeld

De indruk dat de uitbreiding zweeft, vraagt om een zorgvuldig ontworpen draagstructuur. Ingenieursbureau Mouton beschrijft het project als een gerestaureerde kazerne met een uitgesproken sculpturaal nieuw volume. De zichtbare steunconstructie maakt deel uit van die ruimtelijke compositie. Het bouwwerk is dus geen glazen object dat eenvoudig op een oud dak werd geplaatst, maar een technisch samenhangend geheel.

Ook de uitvoering moest rekening houden met de bestaande bebouwing. Bouwbedrijf BAM beschrijft de combinatie van restauratie en de nieuwe bootvormige uitbreiding als de kern van de opdracht. Dat onderscheid is nuttig wanneer je naar het gebouw kijkt: achter het opvallende eindbeeld zitten verschillende soorten werkzaamheden. Het behoud van historische onderdelen en het bouwen van nieuwe kantoorruimte vragen elk hun eigen aanpak.

Het Havenhuis bewust bekijken

Het adres van het Antwerpse Havenhuis is Zaha Hadidplein 1, zoals vermeld door Port of Antwerp-Bruges. Wie het gebouw wil bezoeken, kan vooraf de actuele informatie over bereikbaarheid en eventuele rondleidingen raadplegen. Het blijft een werkgebouw; een opvallende buitenkant betekent niet dat alle binnenruimten vrij toegankelijk zijn. Stem je plannen daarom af op de bezoekmogelijkheden die daadwerkelijk worden aangeboden.

Neem buiten voldoende tijd om meerdere gezichtspunten te proberen en betrek het water in je blik op de architectuur. Dan wordt duidelijker waarom juist deze plek zo bepalend is voor het ontwerp. Het nieuwe Havenhuis verenigt een vroegere gebruiksfunctie met een nieuwe werkplek en geeft die verandering een herkenbare vorm. Daardoor vertelt het tegelijk iets over het verleden van het terrein en over de ambities van de haven.

Al tien jaar verzorgt Online Solutions Group BV het onderhoud en de verdere ontwikkeling van CompanyGids. Eigenaar Sergej Dergatsjev bouwt daarmee verder aan de bedrijvengids. Ontdek Gids en overige ICT-diensten op CompanyGids. Meer over de diensten van OSG: automation.